भालुवाङ २ पुस । लुम्बिनी प्रदेशमा सार्वजनिक शिक्षामा लगानी, अवस्था, चुनौती र अवसरः प्रदेश स्थानीय सरकार तथा नागरिक समाजको भूमिका बहस–संवाद कार्यक्रम आज बुधबार दाङको भालुवाङमा सम्पन्न भएको छ । सिदार्थ सामाजिक विकास केन्द्र (एसएसडिसी) कपिलबस्तुको आयोजना तथा एक्सन एडको सहयोग र एनसिइको सहकार्यमा लुम्बिनी प्रदेशमा सार्वजनिक शिक्षामा लगानी, अवस्था, चुनौती र अवसरः प्रदेश स्थानीय सरकार तथा नागरिक समाजको भूमिका बहस–संवाद कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो ।
केन्द्रका पूर्व अध्यक्ष पोमनारायण पौडेलको अध्यक्षता तथा लुम्बिनी प्रदेशसभा सदस्य एवम् पूर्व मन्त्री इन्द्रजीत थारुको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको कार्यक्रममा बोल्ने बक्ताहरुले सामुदायिक विद्यालयको शिक्षामा गुणस्तर कायम हुन नसकेकोमा चिन्ता व्यक्त गरेका थिए । उनीहरुले संस्थागत विद्यालय भन्दा सामुदायिक विद्यालयको अवस्था निकै कमजोर रहेको बताएका थिए । बक्ताहरुले निशुल्क शिक्षा नाम मात्रको रहेको र विद्यालयहरुले विभिन्न बाहानामा शुल्क उठाउन नछोडेको समेत बताएका थिए ।
कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै लुम्बिनी प्रदेशसभा सदस्य थारुले भौतिक पूर्वधारलाई मात्रै विकास ठानेका कारण शिक्षाले गति लिन नसकेको बताए । उनले शिक्षामा गरिएको लगानी दीर्घकालीन विकासको आधार भएको बताउँदै आम नागरिकहरु समेत शिक्षाको पहुँचमा हुनुपर्ने उल्लेख गरे । सांसद चौधरीले निःशुल्क शिक्षा कार्यान्वयन नगर्ने स्थानीय सरकार आफ्नो दायित्व नबुझेको बताएका छन् । उनले सरकारले माध्यमिक तहसम्म निःशुल्क शिक्षाको संवैधानिक व्यवस्था रहेको बताए ।
सांसद चौधरीले निःशुल्क शिक्षा कार्यान्वयन नगर्ने पालिका भद्रगोल रहेको बताउँदै आम नागरिकको बालबालिकाहरु सम्मानजनक रुपमा शिक्षा आर्जन गर्न पाउनुपर्ने बताए । स्थानीय सरकारहरूले विद्यालयको भौतिक संरचना निर्माणसँगै शिक्षकको क्षमता अभिवृद्धि, शैक्षिक गुणस्तर सुधार र विद्यार्थीमैत्री वातावरण निर्माणमा ध्यान दिनुपर्ने उनले बताए ।
“संविधानले दिएको अधिकार व्यवहारमा उतार्न प्रदेश र स्थानीय सरकारसँगै अभिभावक, शिक्षक र नागरिक समाजको साझा जिम्मेवारी छ” : थारुले भने । नागरिक समाजको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको बताउँदै शिक्षा क्षेत्रको निगरानी, सकारात्मक दबाब र सहकार्य बिना निःशुल्क गुणस्तरीय शिक्षा सम्भव नहुने उनले बताए ।
कार्यक्रममा सामाजिक विकास मन्त्रालयका वरिष्ठ शिक्षा अधिकृत बेगम केसीले सार्वजनिक विद्यालयप्रति आम नागरिकको भरोसा बढाउन सरकार गम्भीर हुनुपर्ने बताए । उनले निःशुल्क शिक्षालाई नारामा सीमित नगरी व्यवहारमा पूर्णरूपमा कार्यान्वयन गर्न सबै तहका सरकारलाई आग्रह गरे । यस्तै जिल्ला समन्वय समिति कपिलवस्तुका संयोजक बाबुराम आचार्यले निजी विद्यालयमुखी सोच अन्त्य नगरेसम्म सार्वजनिक शिक्षा सबल नहुने उल्लेख गरे । उनले कार्यान्वय गर्न निकायमा नरहेको बताउँदै तर शिक्षालाई प्रभावकारी रुपमा गुणस्तरियता प्रदान गर्न समन्वयमा कन्जुसाई नगर्ने बताए ।
कार्यक्रममा लुम्बिनी प्रदेशका सामाजिक विकास मन्त्रालय निम्त्ति सचिव दिवाकर भण्डारी र शुद्धोधन गाउँपालिकाका अध्यक्ष कमलेश शरण चौधरीले शिक्षा क्षेत्रलाई प्रभावकारी रुपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए । सो अवसरमा शिवराज नगरपालिकाका उपसचिव पूर्णबहादुर विश्वकर्माले शिक्षाको अवसर, संभवना र चुनौतिका विषयमा बिस्तृत रुपमा जानकारी दिएका थिए ।
कार्यक्रममा शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान नेपालका केन्द्रिय हरि अधिकारी, एनसिईका कपिलवस्तु जिल्ला संयोजक बाबुराम रायमाझी, दाङ जिल्लाका संयोजक रुपलाल चौधरी र पत्रकार सन्तोषकुमार गुप्ता लगायतका बक्ताले आ—आफ्नो भनाई राखेका थिए । कार्यक्रमको सञ्चालन केन्द्रका कार्यक्रम संयोजक अजय चौधरीले गरेका थिए ।
देउखुरी १६ पुस । दाङमा अत्यधिक चिसो बढेपछि राप्ती गाउँपालिका सहित ५ वटा पालिकाले बुधबार देखि शुक्रबार सम्म विद्यालय बन्द गर्ने निर्णय गरेका छन् ।
दाङको राप्ती गाउँपालिका, घोराही उपमहानगरपालिका, लमही नगरपालिका, राजपुर गाउँपालिका र गढवा गाउँपालिकाले चिसो बढेका कारण विद्यार्थीहरुको स्वास्थ्यलाई मध्यनजर गरी तीन दिन बिदा दिएको सम्बन्धित पालिका प्रमुखहरूले जानकारी दिएका छन् ।
यसैगरी गढवा गाउँपालिका अध्यक्ष यमनारायण शर्मा पोख्रेल र राप्ती गाउँपालिकाका वरिष्ठ शिक्षा अधिकृत विश्वास विकले तीन दिन विद्यालय बन्द गरिएको जानकारी दिएका छन् । लमही नगरपालिकाले पनि चिसो बढेकाले विदा दिने निर्णय गरेको शिक्षा शाखा प्रमुख केशब लम्साले जानकारी दिएका छन् ।
जाडो र छाला स्वास्थ्य : बेवास्ता गर्दा बढ्न सक्छ समस्या
डा प्रगति थापाशनिबार, पुस १९, २०८२ ०७:३५
10Shares
मानव शरीर र बाहिरी वातावरणबीच घनिष्ट सम्बन्ध हुन्छ। बदलिँदो बाहिरी वातावरणको प्रभाव हाम्रो शरीरमा पनि पर्छ। जाडो र गर्मी दुवैले हाम्रो छालामा प्रत्यक्ष रुपमा प्रभाव पार्छ। बढ्दो चिसोले शरीरका अन्य अङ्गहरुमा असर गरेजस्तै छालामा पनि असर गर्छ।
जाडोमा छालामा सबैभन्दा बढी देखिने समस्या सुख्खापन हो। योसँगै चायाँ निस्किने, चिलाउने, छालाका अन्य समस्या सोरासिस् एक्जिमा जस्ता समस्याहरु चिसोमा बढ्दै जान्छ।
चिसोमा छालामा बढी देखिने समस्याहरु सोरासिस् चिसोका कारण हुने डाबर एलर्जी खुट्टा तथा हातका औँलाहरु सुनिन्ने समस्या ओठ फुट्ने आदि।
चिसोमा किन समस्या बढ्छ ? जाडोमा सुख्खापना कारण विभिन्न समस्याहरु देखा पर्छन्। तातो पानीको बढी प्रयोग, पानी कम पिउनु जस्ता कारणले जाडोमा छालामा समस्या आउने गर्छ। तातो पानी धेरै प्रयोग गरेर लामो समयसम्म नुहाउने, मोस्चराइजको कम प्रयोग जस्ता कारणले पनि जाडोमा छालामा समस्या देखिन्छ। छालामा आवश्यक मात्रामा हाइड्रेसन नपुग्दा छाला सुख्खा हुने, चिलाउने लगायतका समस्याहरु देखिने गर्छ।
जाडो र गर्मीमा गरिने छालाको स्याहार करिब उस्तै उस्तै हुन्। यद्यपि जाडोमा तातो पानीको प्रयोग बढी हुँदा त्यसले छालामा सुख्खापनाको समस्या ल्याउन सक्छ। त्यसकारण मुख धुँदा वा नुहाउँदा धेरै तातो पानीको सट्टा मनतातो पानीको प्रयोग गर्नका लागि मेरो सुझाव छ।
त्यस्तै मुख धोइसकेपछि मोस्चराईजर क्रिम वा नरिवल तेल लगाउनुपर्ने हुन्छ। जसले छालालाई आवश्यक पर्ने हाइड्रेसन पु¥याइरहेको हुन्छ। घरमा हिटर तथा एसी बालेर बस्दा ह्युमुटि फायरको प्रयोग गर्नु राम्रो मानिन्छ। जाडो समयमा गर्मीकै खानपान शैली अपनाउन सकिन्छ। यद्यपि पानी भने शरीरलाई आवश्यक मात्रामा पिउनुपर्ने हुन्छ।
जाडोमा गर्मी जस्तै छालाको प्रकृति अनुसारको क्रिम तथा फेसवासको प्रयोग गर्न सकिन्छ। घाममा बस्दा भने मोस्चराईजर तथा सनब्लक क्रिमको प्रयोग गर्न भने भुल्नु हुँदैन। यसो गरिएन भने छालामा अन्य रोगहरु पनि उत्पन्न हुन सक्छ।
चिसो र एलर्जी सामान्यतया जुनसुकै समस्यालाई पनि एलर्जीको रुपमा लिने परिपाटी हामीमा छ। कुनै क्रिम वा खानेकुरा प्रयोगले एलर्जी भयो भन्ने गरेको हामीले सुन्ने गरेका छौँ। प्रमुख रुपमा अल्टीकेरिया वा डाबर एलर्जीको बारेमा हामी कुराकानी गर्छौ। यसको धेरै कारण हुन सक्छ। चिसोका कारणले जिउमा डाबर आउने तथा दिउँसो घाममा भने निको हुने समस्यालाई कोल्ड अल्टीकेरिया भन्ने गरिन्छ।
एलर्जीको समस्या जुनसुकै उमेरका मानिसहरुमा पनि हुन सक्छ। कतिपय अवस्थामा हाम्रै वरिपरिका वस्तुहरुले पनि हामीलाई एलर्जी हुने गर्छ। एलर्जी खानेकुराले मात्रै नभई वातावरणमा रहेको बोट विरुवा तथा ढुसीका कारणले पनि एलर्जी हुनसक्छ।
जाडोमा छालाको समस्याबाट कसरी बच्ने ? नुहाउन वा मुख सफा गर्न धेरै तातो पानीको प्रयोग नगर्ने तातो पानीको प्रयोग गर्दाे कम समयमा नुहाउने हाइड्रेसनका लागि मोस्चराईजर तथा तेलको प्रयोग गर्ने घरमा हिटर तथा एसीको प्रयोगमा ह्युमिटी फायरको प्रयोग गर्ने ओठ फुट्न नदिनका लागि लिप बामको प्रयोग गर्ने प्रशस्त मात्रामा पानी पिउने ग्लिसिरिनको प्रयोग गर्ने
जाडोमा चिसो हावाका कारण पनि छाला फुट्ने, सुख्खा हुने जस्ता समस्या देखिन सक्छ। राती सुत्ने बेलामा होस् या दिउँसो पनि ग्लिसिरिनको प्रयोग तथा नरिवलको तेलको प्रयोग गर्न सकिन्छ। दिनमा एक पटक मात्रै मोस्चराईजरको प्रयोग गर्नु छालाका लागि उपयुक्त मानिदैन।
कम्तीमा पनि दिनमा दुई पटक मोस्चराईजरको प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ। हात धोइरहने बानी भएकाहरुले हात धोइसकेपछि मोस्चराईजरको प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ।
(छाला तथा यौन रोग विशेषज्ञ डा प्रगति थापा ह्याम्स अस्पतालमा कार्यरत छिन्)
नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि तोकेको विनिमयदर अनुसार अमेरिकी डलरको भाउ पुनः बढेर खरिददर १४४ रुपैयाँ ०२ पैसा र बिक्रीदर १४४ रुपैयाँ ६२ पैसा पुगेको छ।
अन्य प्रमुख विदेशी मुद्राहरूको दरमा पनि परिवर्तन आएको छ भने राष्ट्र बैंकले आवश्यकतानुसार विनिमयदर संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ।
यो सारांश AI द्वारा सिर्जना गरिएको हो।
काठमाडौँ — नेपाल राष्ट्र बैङ्कले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर निर्धारण गरेको छ । आजका लागि निर्धारित विनिमयदरअनुसार अमेरिकी डलरको मूल्यमा पुनः वृद्धि भएको छ ।
निर्धारित दरअनुसार अमेरिकी डलर एकको खरिददर १४४ रुपैयाँ ०२ पैसा र बिक्रीदर १४४ रुपैयाँ ६२ पैसा तोकिएको छ । यस्तै, युरोपियन युरो एकको खरिददर १६८ रुपैयाँ ७९ पैसा र बिक्रीदर १६९ रुपैयाँ ४९ पैसा, युके पाउण्ड स्ट्रलिङ एकको खरिददर १९३ रुपैयाँ ५१ पैसा र बिक्रीदर १९४ रुपैयाँ ३२ पैसा, स्वीस फ्रयाङ्क एकको खरिददर १८१ रुपैयाँ ५३ पैसा र बिक्रीदर १८२ रुपैयाँ २९ पैसा कायम गरिएको छ ।
अष्ट्रेलियन डलर एकको खरिददर ९६ रुपैयाँ ३८ पैसा र बिक्रीदर ९६ रुपैयाँ ७८ पैसा, क्यानेडियन डलर एकको खरिददर १०४ रुपैयाँ ९५ पैसा र बिक्रीदर १०५ रुपैयाँ ३९ पैसा, सिङ्गापुर डलर एकको खरिददर १११ रुपैयाँ ९३ पैसा र बिक्रीदर ११२ रुपैयाँ ४० पैसा तोकिएको छ ।
जापानी येन १० को खरिददर नौ रुपैयाँ १८ पैसा र बिक्रीदर नौ रुपैयाँ २२ पैसा, चिनियाँ युआन एकको खरिददर २० रुपैयाँ ५९ पैसा र बिक्रीदर २० रुपैयाँ ६८ पैसा, साउदी अरेबियन रियाल एकको खरिददर ३८ रुपैयाँ ४० पैसा र बिक्रीदर ३८ रुपैयाँ ५६ पैसा, कतारी रियाल एकको खरिददर ३९ रुपैयाँ ४० पैसा र बिक्रीदर ३९ रुपैयाँ ५७ पैसा कायम भएको छ ।
केन्द्रीय बैङ्कका अनुसार थाइ भाट एकको खरिददर चार रुपैयाँ ५८ पैसा र बिक्रीदर चार रुपैयाँ ६० पैसा, युएई दिराम एकको खरिददर ३९ रुपैयाँ २१ पैसा र बिक्रीदर ३९ रुपैयाँ ३८ पैसा, मलेसियन रिङ्गेट एकको खरिददर ३५ रुपैयाँ ५३ पैसा र बिक्रीदर ३५ रुपैयाँ ६७ पैसा, साउथ कोरियन वन १०० को खरिददर ९ रुपैयाँ ९६ पैसा र बिक्रीदर १० रुपैयाँ , स्वीडिस क्रोनर एकको खरिददर १५ रुपैयाँ ६० पैसा र बिक्रीदर १५ रुपैयाँ ६७ पैसा र डेनिस क्रोनर एकको खरिददर २२ रुपैयाँ ६० पैसा र बिक्रीदर २२ रुपैयाँ ६९ पैसा तोकिएको छ ।
राष्ट्र बैङ्कले हङकङ डलर एकको खरिददर १८ रुपैयाँ ४८ पैसा र बिक्रीदर १८ रुपैयाँ ५६ पैसा, कुवेती दिनार एकको खरिददर ४६८ रुपैयाँ ५१ पैसा र बिक्रीदर ४७० रुपैयाँ ४६ पैसा , बहराइन दिनार एकको खरिददर ३८२ रुपैयाँ ०२ पैसा र बिक्रीदर ३८३ रुपैयाँ ६१ पैसा , ओमनी रियाल एकको खरिददर ३७४ रुपैयाँ ०८ पैसा र बिक्रीदर ३७५ रुपैयाँ ६४ पैसा रहेको छ । यस्तै,भारतीय रुपैयाँ एक सयको खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा तोकिएको छ ।
राष्ट्र बैङ्कले यो विनिमयदरलाई आवश्यकतानुसार जुनसुकै समयमा पनि संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ । वाणिज्य बैङ्कले तोक्ने विनिमयदर भने फरक हुनसक्ने र अद्यावधिक विनिमयदर केन्द्रीय बैङ्कको वेबसाइटमा उपलब्ध हुने जनाइएको छ ।
सहायता कक्षबाट उनीहरुको समस्या र गुनासोको सहजीकरण र सुनुवाइ हुने जनाइएको छ ।
पुस ११, २०८२
फाइल तस्बिर
काठमाडौँ — शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले वैदेशिक अध्ययन अनुमति शाखामा विद्यार्थी सहायता कक्ष सञ्चालनमा ल्याएको छ ।
विदेशमा उच्चशिक्षा अध्ययन गर्न जाने, अध्ययन गर्न गएका र हाल उच्चशिक्षा अध्ययन गरिरहेका विद्यार्थीलाई कक्षबाट वैदेशिक अध्ययन अनुमति पत्र (एनओसी) को विषयमा सहजीकरण गरिने मन्त्रालयले जनाएको छ ।
कक्षबाट उनीहरुको समस्या र गुनासोको सहजीकरण र सुनुवाइ हुने जनाइएको छ । शाखाको फोन नम्बर र इमेलमा समस्या र गुनासोहरु राख्न मन्त्रालयले शुक्रबार सूचना जारी गरेको छ ।
मन्त्रालयले अनलाइनबाट आवेदन दिएका विद्यार्थीलाई एनओसी अनलाइन पोर्टलबाट वैदेशिक अनुमति पत्र (एनओसी) जारी गर्दै आएको छ । शिक्षा मन्त्रालयले सिंहदरबारमा सञ्चालनमा रहेपनि विद्यार्थीको पहुँच र सहजताका लागि शाखा सानोठिमीमा राखिएको छ ।
१९ पुस, काठमाडौं । भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोले देशमा राष्ट्रिय संकटकालको घोषणा गरेका छन् । अमेरिकाले राजधानी काराकाससहितका सहरहरूमा भीषण आक्रमण गरेपछि मादुरेले देशमा राष्ट्रिय संकटकालको घोषणा गरेका हुन् ।
उनले अमेरिकी आक्रमणको निन्दा गर्दै भेनेजुएलाकोे तेल र खनिजमाथि कब्जा जमाउने प्रयास स्वरूप आक्रमण गरेको बताएका छन् ।
बीबीसीका अनुसार जारी बयानमा राजधानी काराकासमा गरिएको आक्रमणको उद्देश्य ‘भेनेजुएलाको रणनीतिक संसाधनहरू विशेष गरी तेल र खनिजमा कब्जा गर्ने’ र ‘देशको राजनीतिक स्वतन्त्रता जबरदस्ती हनन’ हो ।
भेनेजुएलाका राष्ट्रपति मादुरो पूरै देशमा बाह्य उथल–पुथलको स्थिति घोषित गर्ने आदेशमा हस्ताक्षर गरेर लागू गर्न आदेश दिएको बीबीसीले जनाएको छ ।
पोखरामा यही पुस ३० देखि माघ २ सम्म विद्यार्थी गुणीय चक्रको १९औं राष्ट्रिय सम्मेलन आयोजना हुने भएको छ।
सम्मेलनमा देशभरका ७४ विद्यालयका ६ सयभन्दा बढी विद्यार्थी र एक सय पर्यवेक्षक सहभागी हुनेछन्।
यस सम्मेलनले विद्यार्थीलाई व्यवहारिक, सामाजिक र नेतृत्व सीप विकास गर्न मद्दत गर्ने आयोजकको भनाइ छ।
यो सारांश AI द्वारा सिर्जना गरिएको हो।
पोखरा — क्वेस्ट नेपालको आयोजनामा पोखरामा विद्यार्थी गुणीय चक्र (एसक्यूसी)को १९औं राष्ट्रिय सम्मेलन हुने भएको छ ।
यही पुस ३० देखि माघ २ सम्म पोखरा महानगरपालिकाको नयाँगाउँस्थित सेन्ट मेरिज माविमा सम्मेलन हुन लागेको हो । सम्मेलन उद्घाटन महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकमन्त्री श्रद्धा श्रेष्ठले गर्ने कार्यक्रम छ ।
सम्मेलनमा देशभरका ७४ विद्यालयबाट ६ सयभन्दा बढी विद्यार्थी र एक सयजना पर्यवेक्षकको सहभागिता रहने आयोजकले जनाएको छ । विद्यार्थीलाई सर्वगुण सम्पन्न व्यक्ति बनाउने उद्देश्यले सन् २००५ देखि नेपालका शैक्षिक संस्थामा विद्यार्थी गुणीय चक्र कार्यक्रम लागू भइरहेको छ । हाल देशभरका २ सयभन्दा बढी विद्यालयले यसलाई पाठ्यक्रम र सह–पाठ्यक्रमका रूपमा सञ्चालन गरिरहेका छन् ।
सम्मेलनबारे जानकारी दिन शुक्रबार पोखरामा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा क्वेष्ट नेपालका अध्यक्ष नारद रिजालले विद्यार्थीलाई केवल किताबी ज्ञानमा मात्र सीमित नराखी उनीहरूमा सामाजिक, नैतिक र व्यवहारिक सीप विकास गर्ने उद्देश्यले सम्मेलन आयोजना गर्न लागिएको बताए । उनले भने, ‘यो सम्मेलनले विद्यार्थीलाई आफ्ना समस्या आफैं पहिचान गरी समाधान खोज्न सक्ने आत्मविश्वासी नागरिक बनाउन मद्दत गर्नेछ ।’
सन् १९६२ मा जापानको औद्योगिक क्षेत्रबाट सुरु भएको यो अवधारणालाई १९९९ मा प्रा.डा. दिनेशप्रसाद चापागाईंले नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा भित्र्याएका थिए । यो अवधारणाले विद्यार्थीलाई २१ औं शताब्दीका लागि आवश्यक जीवनोपयोगी सीप सिकाउने लक्ष्य राखेको छ ।
सेन्ट मेरिज माविकी प्रधानाध्यापक सिस्टर जेसी सिजेले विद्यार्थी गुणीय चक्रले बालबालिकालाई समस्याको मूल जरासम्म पुगेर सामूहिक रूपमा समाधान खोज्न सिकाउने बताइन् । ‘यसले उनीहरूको चरित्र निर्माणमा इँटा थप्नुका साथै नेतृत्व क्षमताको समेत विकास गर्छ, जुन आजको विश्वका लागि अपरिहार्य छ,’ उनले भनिन् ।
सम्मेलनका निर्देशक देवराज घिमिरेका अनुसार सहभागी विद्यार्थीले देशभरका २७ वटा हवबाट छानिएका विद्यार्थी प्रतिनिधिले विद्यार्थी गुणीय चक्रमा आफ्ना समस्या समाधानको कार्य प्रतिवेदन प्रस्तुतीकरण गर्नेछन् । यसबाहेक एआई कार्यशाला, दिगो विकास कार्यशाला, विभिन्न विषयमा संवाद र पोखराका विभिन्न स्थानको शैक्षिक भ्रमणजस्ता गतिविधिमा विद्यार्थी संलग्न हुनेछन् ।
सम्मेलनको अवसरमा अन्तर्राष्ट्रियस्तरको ‘दिनेश चापागाईं क्वालिटी अवार्ड’ का साथै राष्ट्रियस्तरका ‘एसक्युपी हव अवार्ड’ र ‘एसक्युसी क्वालिटी विद्यालय अवार्ड’ समेत प्रदान गरिने आयोजकले जनाएको छ ।
१८ पुस, काठमाडौं । नेपाली बजारमा पछिल्लो दुई सातामा सुकेको लसुनको भाउ ह्वात्तै बढेको छ । दुई साता अवधिमा लसुन भाउ ३०.२६ देखि ७३.२६ प्रतिशतसम्म बढेको हो ।
कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिको तथ्यांक केलाउँदा यस अवधिमा सबैभन्दा धेरै चिनियाँ लसुनको भाउ आकाशिएको छ ।
१ पुसमा चिनियाँ लसुन प्रतिकिलो थोकमा न्यूनतम २ सय ५० देखि अधिकतम औसत २ सय ६३ रुपैयाँमा किनबेच भएको थियो । त्यसपछि क्रमश: बढ्न थालेको थियो । शुक्रबार (१८ पुस) आइपुग्दा प्रतिकिलो थोकमा न्यूनतम ४ सयदेखि अधिकतम ५ सय र औसतमा ४ सय ५६ रुपैयाँ रुपैयाँ कायम छ ।
यस्तै नेपाली लसुनको भाउ आज शुक्रबार प्रतिकिलो थोकमा न्यूनतम २ सय २० देखि अधिकतम २ सय ८९ र औसत २ सय ४७ रुपैयाँ कायम छ । १ पुसमा भने नेपाली लसुन थोकमा किलोको न्यूनतम १ सय ८० देखि अधिकतम २ सय र औसत १ सय ९० रुपैयाँमा किनबेच भएको थियो ।
लसुनको भाउ बढेसँगै यसको प्रत्यक्ष प्रभाव उपभोक्ताको भान्सामा परेको छ । होलसेलमै भाउ बढ्नासाथ खुद्रामा झन् यसको मूल्य अझै आकाशिएको छ ।
बजार अवस्था
काठमाडौं बुद्धनगर–१० का एक तरकारी व्यापारीले होलसेल व्यवसायीले नै मंसिर अन्तिम सातादेखि बजारमा लसुन अभाव छ भनेर महँगोमा बेच्दै आएको बताए ।
‘हामीले होलसेलमा नै महँगो तिर्नुपरेको छ, खुद्रामा थोरै मात्रै नाफा राखे पनि महँगै पर्न जाने भो,’ उनले भने, ‘नेपाली बजारमा अभाव गराएर धेरै नाफा कमाउन भारततिर पठाए भन्ने सुनिन्छ ।’
आयात तथ्यांक र प्रश्न
नेपालमा हरेक वर्ष अर्बौं रुपैयाँको लसुन चीनबाट भित्रिने गर्छ । भन्सार विभागको तथ्यांक हेर्ने हो भने आपूर्तिमा कमी भने देखिँदैन । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ पहिलो पाँच महिनामै ५५ लाख ९२ हजार ७ सय ८२ किलो लसुन आयात भएको छ ।
यति परिमाणमा लसुन आयात हुँदा ७४ करोड ४९ लाख ६८ हजार रुपैयाँ खर्च भएको छ । जसमध्ये ठूलो हिस्सा चीनकै छ । थोरै मात्र भारतबाट आयात भएको छ ।
यति ठूलो परिमाणमा लसुन भित्रिँदा पनि बजारमा दुई साता अवधिमा मात्रै अचानक अभाव हुनुले प्रश्न खडा गरेको छ । तथ्यांक केलाउँदा पाँच महिना अवधिमा नेपालबाट १७ लाख ९० हजार रुपैयाँको १० हजार किलो निर्यात भएको देखिन्छ । त्यचि लसुनमध्ये बेलायत र जर्मनीमा ५–५ हजार किलो निर्यात भएको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
निर्यात हुनुबाहेक बाँकी सबै लसुन कहाँ गयो भन्ने प्रश्न छ ।
हिसाबै गर्ने हो भने अहिले मासिक ११ लाख किलो लसुन आयात भएको देखिन्छ । गत आव २०८१/८२ पाँच महिना अवधिमा ५ अर्ब ३६ करोड १७ लाख २९ हजार रुपैयाँको ४ करोड ६ लाख ५७ हजार ८ सय ७२ किलो लसुन आयात भएको थियो ।
तस्करी तथा कालोबजारी आशंका
त्यसबेला पनि भारततर्फको माग उच्च हुँदा लसुनको अनौपचारिक निकासी भएको व्यापारीले बताएका थिए । यसपालि पनि बजारमा देखिएको यो अभाव पछाडि नेपाल भित्रिएको चिनियाँ लसुन लुकाइछिपाइ भारततर्फ लगिरहेको आशंका छ ।
आधिकारिक रूपमा लसुन निर्यातको ठूलो तथ्यांक नभेटिए पनि व्यवसायीहरूका अनुसार चिनियाँ लसुन नेपाली बाटो हुँदै भारतीय बजार पुगिरहेको छ ।
भारतीय बजारमा लसुनको मूल्य नेपालको भन्दा राम्रो (महँगो) रहेकाले व्यापारीहरूले बढी नाफा कमाउन यताको लसुन भारततर्फ पठाएको हुन सक्ने अनुमान छ ।
उपभोक्ता अधिकारकर्मी माधव तिमल्सिनाले यो मूल्यवृद्धि स्वाभाविक बजार प्रक्रिया नभई व्यवसायीले नियोजित रूपमा सिर्जना गरेको ‘कालोबजारी’ भएको आरोप लगाए ।
चीनबाट नेपालका लागि आयात गरिएको लसुन अवैध रूपमा भारततर्फ तस्करी (स्मगलिङ) भइरहेका कारण नेपाली बजारमा कृत्रिम अभाव खडा गरिएको उनको दाबी छ ।
अधिकारकर्मी तिमल्सिना भारतले चिनियाँ लसुन आयातमा प्रतिबन्ध वा कडाइ गरेको अवस्थाको फाइदा उठाउँदै नेपालका सीमित व्यवसायीले चलखेल सुरु गरेको बताउँछन् ।
भारतले चिनियाँ लसुन आयातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । दुवै देशबीचको भन्सार नीतिका कारण भारतमा लसुनको मूल्य महँगो पर्न जान्छ ।
‘सुरुमा व्यवसायीहरूले अस्वाभाविक परिमाणमा लसुन आयात गरेर गोदाममा जम्मा पार्ने र त्यसपछि बजारमा अभाव देखाउँदै भारततर्फ अवैध निकासी गर्ने प्रवृत्ति मौलाएको छ,’ उनले भने, ‘नेपाल भित्रिएको लसुन नेपाली उपभोक्ताको भान्सामा पुग्नुको सट्टा रातारात भारतीय बजारमा महँगो मूल्यमा बिक्री भइरहेको छ, व्यवसायीहरूले एकातिर सामान लुकाएर कृत्रिम अभाव सिर्जना गरेका छन् भने अर्कातिर आयातमा कडाइ भएको बहाना बनाउँदै मूल्य दोब्बर बनाएर लुट मच्चाइरहेका छन् ।’
व्यवसायीको तर्क : नाकाको अवरोध
यता, नेपाल फलफूल तथा तरकारी व्यवसायी महासंघ अध्यक्ष भरतप्रसाद खतिवडा उत्तरी नाका (तातोपानी र केरुङ) मा लागु गरिएको ‘क्यु सिस्टम’ (पालो प्रणाली) का कारण लसुन बाटोमै कुहिएर नष्ट हुँदा बजारमा अभाव सिर्जना भएको बताउँछन् ।
अध्यक्ष खतिवडाका अनुसार चीनबाट लसुन र स्याउ बोकेर आएका कन्टेनर नाकामा ३५ देखि ४५ दिनसम्म रोकिनुपरेको थियो ।
‘चीनबाट हिँडेको गाडी काठमाडौं आइपुग्न डेढ महिनासम्म लाग्यो,’ खतिवडाले भने, ‘यति लामो समय बाटोमै रोकिँदा लसुन र स्याउजस्ता नाशवान् वस्तु गाडीभित्रै ड्यामेज (कुहिएर नष्ट) भए ।’
लामो समय पालो कुर्नुपर्ने र सामान कुहिएर आउने जोखिम बढेपछि व्यवसायीले थप अर्डर गर्न नसकेको र पुराना अर्डर पनि बाटोमै फसेकाले डेढ महिनायता आयात ठप्प जस्तै भएको उनले दाबी गरे ।
‘जोखिम मोलेर कसैले ल्याउने अवस्था रहेन, आएका सामान पनि काम नलाग्ने भएपछि बजारमा अभाव देखिनु स्वाभाविक हो,’ उनले भने ।
बजारमा चलेको ‘नेपाल आएको लसुन भारततर्फ तस्करी भयो’ भन्ने हल्लालाई खतिवडाले अस्वीकार गरे । ‘मान्छेहरूले भारततिर महँगो भएर यताको लसुन उता गयो भनेर लख काटेका छन्,’ उनले भने, ‘तर वास्तविकता त्यस्तो होइन, डेढ महिनादेखि नाकाबाट गाडी नै छिरेका छैनन्, आएका पनि ड्यामेज छन् भने तस्करी के गर्ने ?’
उनका अनुसार चीनमै चाहिँ लसुनको मूल्य बढेको छैन । त्यहाँ मूल्य १–२ रुपैयाँ तलमाथि भए पनि स्थिर नै छ । समस्या केवल ढुवानी र नाकाको व्यवस्थापनमा भएको उनको दाबी छ । सामान्य अवस्थामा २ सय २० देखि २ सय ४० रुपैयाँ थोक मूल्य पर्ने लसुन नाकाको अवरोधकै कारण महँगिएको हो ।
खतिवडाले हिजो (बिहीबार) देखि केरुङ नाका सुचारु भएको र हिजोदेखि नाका खुलेको हुँदा अब सहज रूपमा गाडी आउन थाले भने बजारमा लसुन अभाव हट्ने र मूल्य पनि पुरानै लयमा फर्किने बताए ।
कालीमाटी बजारको अवस्था र चिनियाँ लसुन
कालीमाटी तरकारी बजारको तथ्यांकमा १ पुसदेखि सुकेको लसुन भित्रिएको देखिँदैन । कालीमाटीका व्यापारी पहिलेकै स्टकमा भएको अलिअलि लसुन बेचिरहेको बताउँछन् ।
कालीमाटी तरकारी बजारका सूचना अधिकारी विनय श्रेष्ठ भने चीनमा नयाँ वर्ष लगायत चाडपर्व चलिरहेको कारण उताबाट लसुन आयात नभएको र चिनियाँ नाकाबाट पर्याप्त मात्रामा लसुन नभित्रिँदा बजारमा अभाव सिर्जना भई मूल्य बढेको तर्क गर्छन् ।
कालीमाटी तरकारी बजार
‘चीनतिर चाडपर्व चलेका कारण लसुन नआएको भन्ने कुरा सुनिन आएको छ,’ श्रेष्ठले भने ।
बजारमा नेपाली लसुनको मूल्य घटेर प्रतिकिलो न्यूनतम २ सय रुपैयाँ हाराहारीमा आए पनि उपभोक्ता र व्यवसायीको रोजाइमा भने चिनियाँ लसुन नै पर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।
विशेषगरी होटल तथा रेस्टुरेन्ट व्यवसायीले चलाउन सजिलो हुने भएकाले चिनियाँ लसुन नै बढी प्रयोग गर्ने गरेको उनी बताउँछन् ।
‘नेपाली लसुन छोडाउन गाह्रो हुने र धेरै समय राख्दा फोक्सिने (भित्र सुक्ने) समस्या हुन्छ,’ सूचना अधिकारी श्रेष्ठ भन्छन्, ‘तर, चिनियाँ लसुन ठूलो पोटी हुने, छोडाउन सजिलो हुने र ‘सेलेक्टेड’ हुने भएकाले होटल तथा रेस्टुरेन्ट क्षेत्रका ‘क्लायन्ट’ हरूले यसकै बढी माग गर्छन् ।’
चिनियाँ लसुन आयात घटेको छ : भन्सार विभाग
भन्सार विभागका निर्देशक किशोर बर्तौलाले चीनबाट हुने लसुन आयात गत वर्षको तुलनामा निकै घटेकाले बजारमा अभाव देखिएको बताए ।
गत वर्ष यही समयमा करिब साढे ५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको लसुन आयात भएको थियो । तर, चालु वर्ष सोही अवधिमा भने जम्मा ७४ करोड रुपैयाँ बराबरको मात्र लसुन आयात भएको हुँदा यसको प्रभाव परेको हुन सक्ने उनको भनाइ छ ।
बर्तौलाका अनुसार अहिले स्वदेशी उत्पादन बजारमा आइनसकेको र चीनबाट पनि पर्याप्त मात्रामा लसुन नआएकाले बजारमा अभाव सिर्जना भएको हो ।
‘एकातिर स्वदेशी उत्पादन आउन बाँकी छ, अर्कातिर चीनबाट पोहोरको जसरी लसुन आएन,’ बर्तौलाले भने, ‘बजारमा माग बढेको छ तर सप्लाई (आपूर्ति) नहुँदा मूल्य आकाशिएको हो ।’
भारततर्फ लसुन गएको आशंका गरिए पनि विभागले भने मुख्य कारण आयातमा आएको कमी नै भएको औँल्याएको छ ।
लसुन प्रकरणमा सरकारका जिम्मेवार नियमनकारी निकायहरू पूर्णत: असफल देखिएको उपभोक्ता अधिकारकर्मी तिमल्सिना बताउँछन् । उनले विशेषगरी कृषि विभाग, वाणिज्य विभाग र भन्सार विभागबीच समन्वयको चरम अभाव रहेको बताए ।
‘कृषि विभागसँग नेपालमा लसुनको आन्तरिक उत्पादन कति छ, कति अपुग छ र कुन देशबाट कति आयात गर्नुपर्ने हो भन्ने कुनै वैज्ञानिक तथ्यांक र योजना नै छैन,’ तिमल्सिनाले भने, ‘तथ्यांक नहुँदा बजारको माग र आपूर्तिको सन्तुलन मिलाउन सरकार चुकेको छ ।’
बजार अनुगमनको जिम्मा पाएको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले पनि आफ्नो भूमिका प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्न नसकेकोे उनको आरोप छ ।
‘आयातित वस्तुको वास्तविक लागत कति हो र त्यसमा कति प्रतिशत नाफा राखेर बिक्री भइरहेको छ भन्ने विश्लेषण गर्न विभाग असफल भएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘भन्सार विभागले पनि सामान आयात भएर पास गराइदिएपछि त्यो सामान स्वदेशमै खपत भयो वा तस्करी भएर बाहिरियो भन्ने कुराको निगरानी गर्न सकेको छैन ।’
हामीलाई गुनासो आएको छैन: वाणिज्य विभाग
वाणिज्य विभागले भने यस विषयमा गुनासो नआएको जनाएको छ । विभागका महानिर्देशक रोशन ज्ञवालीले आफूहरूलाई अहिलेसम्म यस्तो कुनै औपचारिक गुनासो वा उजुरी नआएको बताए ।
‘त्यस्तो गुनासो आएको छैन अहिलेसम्म,’ उनले भने, ‘यस्तो किसिमको गुनासो वा समस्या छ भने हामी अनुगमन गर्छौं ।’
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको तथ्यांक अनुसार नेपालमा वार्षिक
१८ पुस, काठमाडौं । गत असोजमा दसैंका लागि सुकिला नोट बजार पठाउन नेपाल राष्ट्र बैंकले आफूसँग भएका नोट मिलाउन सुरु गर्यो । नोट मिलाउने अर्थात् सर्टिङ गर्ने क्रममा केन्द्रीय बैंकमै ४ थान नक्कली नोट भेटियो ।
गत महिना मात्रै वीरगञ्ज रक्सोल बोर्डरमा ठूला दरका १ सय १४ थान नक्कली नोट फेला परे । ती नक्कली नोट नेपाल प्रहरीले राष्ट्र बैंकको प्रादेशिक कार्यालय वीरगञ्जमा बुझाएको छ
त्यसैगरी १६ पुसमा नेपाल प्रहरीले काठमाडौं गोकर्णेश्वरबाट पनि नक्कली नोट बरामद गरेको छ । त्यसदिन प्रहरीले ९३ थान १ हजार दरका नक्कली नोट सहित ६ जनालाई पक्राउ गरेको थियो ।
पछिल्लो समय नक्कली नोटमार्फत सर्वसाधारण ठग्ने गतिविधि बढेको देखिन्छ । माथिका उदाहरणले पनि नक्कली नोट प्रयोगसँगै सर्वसाधारण ठग्ने क्रियाकलाप तीव्र भएको स्पष्ट हुन्छ ।
गैरकाननुनी गतिविधि मार्फत ठगी गर्ने गिरोहले संक्रमणकालीन अवस्थालाई अवसरका रूपमा प्रयोग गर्छन् । गत भदौको जेनजी आन्दोलनपछि राजनीतिक संक्रमण भएकाले नक्कली नोट कारोबारीले बजारमा नक्कली नोट आपूर्ति बढाएका छन् । साथै, निर्वाचनको मिति पनि तोकिएको हुनाले राजनीतिक दल र सरकारको ध्यान निर्वाचन गराउनतर्फ हुने र आर्थिक गतिविधि पनि बढ्ने अवस्थामा बजारमा नक्कली नोट पनि पठाउन सहज हुने भएकाले आपराधिक गिरोह देशका विभिन्न स्थानमा सक्रिय भएका हुन् ।
गत महिनामात्र रक्सोल बोर्डरमा भेटिएका नक्कली नोट केही दिनपछि काठमाडौंमै भेटिनु वित्तीय क्षेत्रका लागि जोखिम बढेको राष्ट्र बैंक वीरगञ्जका निर्देशक सुशील पौडेलले बताए ।
‘गत महिना मात्रै रक्सोलमा नक्कली नोट भेटिएको थियो, पछिल्लो समय त्यस्तै घटना काठमाडांैमै भइसक्यो,’ पौडेलले भने, ‘यो अब कुनै स्थान विशेषको नभई राष्ट्रिय समस्याका रूपमा देखापरेको छ ।’
रक्सोलमा नक्कली नोट भेटिएपछि सम्पूर्ण बैंक तथावित्तीय संस्थामा नोट पहिचान मेसिन अनिवार्य गरेको पौडेलले बताए । उनका अनुसार ग्रामीण भेगका अशिक्षित सर्वसाधारण मात्र नभई शिक्षित समेत सक्कली र नक्कली नोटबारे जानकार छैनन् ।
यसमा राष्ट्र बैंकसहित सम्बन्धित सरोकारवाला सबै निकायले नोटसम्बन्धी सचेतना विस्तार गर्न जरुरी रहेको उनले बताए । राष्ट्र बैंकले नगद कारोबार निरुत्साहित गर्दै आए पनि ग्रामीण भेगमा नगद कारोबार नै प्रमुख छ ।
पछिल्लो समय सहरी क्षेत्रका वित्तीय कारोबार आधाभन्दा धेरै विद्युतीय हुने गरे पनि प्रविधिमा अध्यस्त नभएका र अशिक्षितका लागि नगद कारोबार नै मुख्य आधार हो । नक्कली नोट कारोबार बढ्दा ती व्यक्ति बढी जोखिममा पर्ने गर्छन् । साथै, उनीहरूले नक्कली र सक्कली नोट नचिनेर कारोबार गर्दा नक्कली नोट कारोबार गरेको अरोपमा उल्टै फस्ने गरेको पौडेलको भनाइ छ ।
नेपाली नोटका विशेषता निकै फरक भएकाले पहिचान गर्न सहजै सकिने र नक्कली नोट कारोबारीले त्यसलाई नक्कल गर्न नसक्ने राष्ट्र बैंक प्रवक्ता गुरु पौडेलले बताए ।
नेपाली नोटका विशेषा सर्वसाधारणसम्म पुर्याउन नसकेको स्वीकार्दै पौडेलले यसका लागि समाजका हरेक पक्षको सहयोग हुनुपर्ने औँल्याए ।
‘कागजी नोट भने पनि वास्तविकतामा त्यो कागज नभई कटन पेपरले बनेको हुन्छ,’ पौडेलले भने, ‘नोटमा कटनको पार्ट हुन्छ, त्यसैले सामान्यतया पानीले भिज्दैमा बिग्रिहाल्दैन, यसबारे व्यापक रूपमा प्रचार प्रसार गर्नुपर्छ, चुनावका बेला यस्ता कुरा हुन सक्छन् किनभने यस्तो अपराधी मनोवृत्ति भएकाले यस्तै खालको अनुकूल समय खोजेका हुन्छन् ।’
यस्तो समयमा प्रहरी प्रशासन, बैंक तथा वित्तीय संस्था सबै सजग हुन आवश्यक रहेको उनले बताए ।
नोटमा जतिसुकै सेक्युरिटी फिचर थपे पनि सर्वसाधारणलाई जानकारी दिन नसकिएको खण्डमा नोट कमजोर रहने उनको भनाइ छ ।
‘नेपाली नोटका विशेषता अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका छन्,’ पौडेलले भने, ‘सक्कली नोटका विशेषता नक्कल गर्न नसकिने खालका छन् ।’
नक्कली नोट बनाउनेले ५, १०, २०, ५० को भन्दा पनि ठूला दरमा ५ सय, १ हजारका बनाउने भएकाले ती नोटको कारोबार गर्दा सचेत भएर गर्नसमेत उनले सुझाए ।
नेपाली नोटमा भएका विशेषता सहित नक्कली नोट बनाउन ठूलो लागत लाग्ने भएकाले सम्भव नहुने उनी बताउँछन । तर, नोटका विशेषता नै चोरी भएको खण्डमा भने सुरक्षा चुनौती थपिने उनको भनाइ छ ।
सक्कली–नक्कली नोट पहिचानका लागि केन्द्रीय बैंकले आफ्नो स्थानबाट आवश्यक सचेतनाका गतिविधि बढाउँदै आएको उनले बताए । त्यसका लागि केन्द्रीय बैंकसँगै समाजका सबै पक्षले समेत सहयोग गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।
कसरी पहिचान गर्ने सक्कली नोट ?
नोट नक्कली वा सक्कली हो भनी छुट्टिने तीन वटा माध्यम छन् । पहिलो छामेर, दोस्रो हेरेर र तेस्रो प्रकाशमा कोल्टो पारेर हेर्ने हो । कागजमा छापिएका नक्कली नोट चिप्ला हुन्छन् । सक्कली नोट तुलनात्मक रूपमा खस्रो हुन्छ । किनभने, सक्कली नोट कटन मिश्रित कागजबाट बनेको हो ।
नक्कली नोटको प्रिन्ट पनि नमिलेको जस्तो देखिन्छ । सक्कली नोटको प्रिन्ट सफा र स्पष्ट हुन्छ । नयाँ सिरिजका १ हजारको सिरिजमा दृष्टिविहीनलाइ समेत लक्षित गरी बनाइएका छन् ।
त्यस्तो शंका लागेको खण्डमा प्रकाशमा राखेर हेर्यो भने सुरक्षा धागो, पानीछाप र प्रकाशमा नराख्दा आधा देखिने प्रकाश पारेर हेर्दा पूरा देखिन्छ ।
छामेर नोट पहिचान
नक्कली नोट छाम्दा चिप्ला हुन्छन् । तर, सक्कली नोट छाम्दा अलिकति खस्रो हुन्छ किनभने यसमा कटन प्रयोग गरिएको हुन्छ । यसमा विभिन्न खालका ‘इम्बोस्ड फिचर’ राखिएको हुन्छ । जसले नोटलाई सरर छाम्दा अग्लो–होचो महसुस हुन्छ । तर, नक्कली नोटमा यस्तो खालको विशेषता हुँदैन ।
हेरेर नोट पहिचान
नक्कली र सक्कली नोट कतिपय अवस्थामा हेरेर पनि पहिचान गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि नोट हेर्दा नै सक्कली हो वा होइन भन्ने खालको आभास हुने फिचर राखिएको हुन्छ । त्यसेगरी सक्कली नोटमा भएको थ्रेड मिलेको हुन्छ । सेक्युरिटी थ्रेड, पानीछाप, नेपालको नक्सा, नेपाल राष्ट्र बैंक लेखेको जस्ता वाटर मार्क हुन्छन् । यी विशेषता नोट हेरेर पनि नक्कली र सक्कली पहिचान गर्न सकिन्छ ।
प्रकाशमा ढल्काएर नोट पहिचान
नोटलाई अलिकति उज्यालोमा राखेर हेर्यो भने ‘सेक्युरिटी थ्रेड’ र ‘पानीछाप’ प्रष्ट देखिन्छ । ५ सय र १ हजारका नोटमा प्रकाश नपर्दा आधा देखिने र लाइटमा राख्दा पूरा देखिने फिचर छन् ।
विशेष फिचर
सक्कली नोट पहिचान गर्न सकिने अन्य विशेषखालका विशेषता पनि छन् । त्यो भनेको पछिल्ला सिरिजका १ हजारका नोटमा दृष्टिविहीनले पनि नोट चिन्न सकुन् भनेर ब्रेल लिपि प्रयोग गरिएको छ । साथै, नोटलाई ढल्काएर हेर्दा रङ परिवर्तन हुने फिचर पनि छ । त्यसैगरी यूभी लाइटबाट पनि सक्कली–नक्कली पहिचान गर्न सकिन्छ । सक्कली नोटमा यूभी लाइट पार्दा नोटको आकार (१०००, ५००) लेखिएको र गभर्नरको हस्ताक्षरमा लाइट आउने तथा प्रकाश परार्वतन हुने गर्छ ।
